Göz İçi & Akıllı (Trifokal) Mercek

Akıllı Lens ve Göz İçi Lens Seçenekleri

Katarakt, gözün içinde bulunan doğal lensin genellikle yaş almanın etkisiyle (konjenital, travmatik, metabolik, ilaca bağlı genç yaşlarda da olabilir) şeffaflığını kaybetmesidir. Katarakt ameliyatı sırasında gözün içinde bulunan doğal lens (mercek) çıkarılır ve yerine yapay bir göz içi mercek yerleştirilir.

Günümüzde bu mercekler yalnızca kataraktı tedavi etmek için değil, aynı zamanda uzak, orta ve yakın görmeyi iyileştirmek amacıyla da kullanılabilmektedir. Yani cerrah yalnızca kataraktı tedavi etmekle kalmaz, aynı zamanda miyopiyi, hipermetropiyi ve astigmatizmayı da düzeltme fırsatı doğar. Dolaysıyla katarakt ameliyatı aynı zamanda bir refraktif yani kırma kusuru düzeltme cerrahisidir. Bu nedenle katarakt ameliyatı bir sağlık zorunluluğunun ötesinde yaşam kalitesini belirleyen bir karardır. Ve bu kararın merkezinde mercek seçimi yer alır.

Bu nedenle katarakt ameliyatı planlayan birçok kişinin ilk sorusu şudur:

• "Ameliyattan sonra gözlük kullanacak mıyım?"
• Bu sorunun cevabı seçilecek göz içi merceğe ve gözün yapısal özelliklerine bağlıdır.

Bazı hastalar için standart monofokal mercekler en doğru seçenekken, bazı hastalarda trifokal (akıllı mercek), EDOF veya torik mercekler daha uygun olabilir. Ancak her mercek her göz için uygun değildir.

Mercek seçimi yapılırken yalnızca göz numarası değil; kornea yapısı, retina sağlığı, sarı nokta bölgesinin durumu, astigmatizma miktarı, gece araç kullanımı, meslek ve kişinin günlük yaşam beklentileri birlikte değerlendirilmelidir.

Başarılı bir sonuç, en gelişmiş merceği seçmekten değil; doğru hastaya doğru merceği yerleştirmekten geçer.

Göz İçi Mercek Nedir?

Göz içi mercekler, katarakt ameliyatı sırasında gözün içine yerleştirilen ve ömür boyu gözde kalan yapay merceklerdir. Günümüzde kullanılan modern mercekler gözün iç yapısı ile yüksek uyuma sahiptir ve uzun yıllar boyunca görme kalitesinin korunmasına yardımcı olur. Hangi merceğin size uyduğunu belirlemek için ameliyat öncesinde kapsamlı ölçümler yapılır, biyometri ölçümleri sayesinde merceğin gücü kişiye özel olarak hesaplanır. Gözün önden arkaya uzunluğu, gözün ön kamara derinliği, kornea eğrilik değerleri ve göz bebeği çapı ölçülür, bunların hepsi yerleştirilecek merceğin kırıcılık gücünü ve tipini belirler. Buna ek olarak detaylı muayene, kornea topografisi /tomografisi ve OKT, premium mercek adaylığını etkileyen bulguları ortaya koyar.

Monofokal Mercekler

Monofokal mercekler tek bir mesafeye odaklanan merceklerdir. En yaygın kullanılan ve en köklü geçmişe sahip mercekler monofokal yani tek odaklı merceklerdir. Genellikle uzak görme hedeflenir ve yakın okumalar için gözlük kullanılması gerekir. Avantajları; yüksek görüntü kalitesi, güçlü kontrast duyarlılığı, gece görüşünde başarılı performans, düşük hale ve parıltı riskidir. Sistemik hastalığı olan, yaşlı ya da akıllı mercekten beklentisi kısıtlı hastalarda birinci tercih olmaya devam etmektedir.

(Alcon Clareon, J&J Tecnis monofocal serileri, Zeiss CT Lucia, Rayner RayOne (RayOne Aspheric), Hoya Vivinex (XC1-SP, XY1))

Monofokal Plus (Enhanced Monofocal) Mercekler

Bu mercekler klasik monofokal tasarımların geliştirilmiş versiyonlarıdır. Monofokal plus mercekler, standart monofokal lenslere kıyasla ara mesafe görmeyi iyileştirmek üzere tasarlanmıştır, Bilgisayar kullanımı, mutfak işleri ve günlük aktivitelerde avantaj sunabilirler. Yüksek kontrastlı görme kalitesi arayan, özellikle düşük ışık koşullarında net görme isteyen, trifokal merceklerde görülebilen ışıklar etrafında hale görme ve parıltının olmadığı, kaliteli bir görme isteyen hastalar için ideal bir seçenektir. Yakın gözlüğü gerekir ama hasta, gününün büyük bir kısmını gözlüksüz geçirecektir.

(J&J Tecnis Eyhance, Rayner EMV, Hoya Vivinex Impress (XY1-EM), Xact Mono-EDoF (ME4) (Santen))

Genişletilmiş Odak Derinlikli Mercekler (EDOF)

EDOF (Extended Depth of Focus-Genişletilmiş Odak Derinliği) mercekler, belirli odak noktaları yaratmak yerine uzaktan orta mesafeye doğru kesintisiz ve pürüzsüz bir görme aralığı oluşturur. Bu mercekler, trifokal merceklerin getirdiği hale ve parıltı görme sorununu önemli ölçüde azaltır, uzak ve orta mesafe arasında daha kesintisiz bir görme sağlamayı amaçlar. Ekran önünde yoğun çalışanlar, sürücüler ve gece koşullarına hassas kişiler için dengeli bir seçenektir. Özellikle; bilgisayar kullananlar, gece araç kullananlar, görme kalitesini ön planda tutanlar için değerlendirilebilecek seçenekler arasında yer alırlar.

(J&J Tecnis Symfony-difraktif, Zeiss AT Lara-difraktif, Alcon Vivity-non-difraktif, Bausch & Lomb LuxSmart-non-difraktif, J&J PureSee -non-difraktif)

Spiral Mercek Teknolojisi ile Üretilmiş Mercekler

Bu mercekler, ışığı halkalar yerine sürekli bir spiral yüzey üzerinden yönlendiren, difraktif olmayan yepyeni bir optik prensiple çalışır. Spiral yüzey, odağı kademeli ve kesintisiz biçimde uzatarak uzaktan yakına dek tam bir görme aralığı oluşturur. Bunu yaparken ışığı bölmediği için difraktif çok odaklı merceklerde görülen ışık kaybı yaşanmaz. Bu sayede hale, parıltı görme ve kontrast kaybını belirgin şekilde azaltması, gece görüşü ve düşük ışık koşullarında konfor sağlaması beklenir. Trifokal merceklerden yüksek görüş beklentisi olan ama görsel yan etkilere (hale/parıltı görme) duyarlı, aktif yaşam tarzına sahip hastalar için yeni nesil bir alternatiftir.

(Rayner RayOne Galaxy)

Trifokal Mercekler (Akıllı Mercekler)

Halk arasında "akıllı mercek" olarak bilinen trifokal mercekler uzak, orta ve yakın mesafeye aynı anda odaklanabilen özel tasarımlardır. Bu merceklerin amacı gözlük bağımlılığını mümkün olduğunca azaltmaktır. Işığı eş zamanlı olarak üç ayrı odak noktasına (uzak, orta ve yakın) dağıttığı için trifokal (üç odaklı) olarak isimlendirilen bu mercekler, presbiyopiyi (yakın görme kusuru) düzeltme amaçlı en sık yerleştirilen mercek kategorisini oluşturmaktadır. Buna karşılık ışığı üç odağa bölmeleri, gece ışık kaynakları çevresinde hale/parıltı ve hafif kontrast kaybı gibi yan etkilere yol açabilir; bu nedenle aday seçimi ve hastanın yeni görme paternine uyum süreci önemlidir. Avantajları; iyi bir yakın, orta ve uzak görüş performansı, yüksek gözlük bağımsızlığı potansiyeli, günlük aktivitelerin çoğunda gözlüksüzlük sağlamasıdır. Ancak, ışık bölünmesine bağlı hale, parıltı (glare) ve yıldızlanma (özellikle gece/araç kullanımında) görme, kontrast duyarlılığında hafif de olsa azalma, nöroadaptasyon, yani beynin yeni görüntü düzenine uyum sağlaması, eşlik eden makula/kornea hastalıklarında kullanımlarının sınırlı olması ve premium maliyet bu merceklerin dezavantajları olarak sıralanabilir.

Hiçbir mercek tasarımı her hastada tam gözlük bağımsızlığı garanti etmez.

(Alcon PanOptix, Clareon PanOptix Pro, Zeiss AT Lisa Tri, PhysIOL FineVision, Hoya Vivinex Gemetric / Gemetric Plus, Rayner RayOne Trifocal)

Torik Mercekler

Astigmatizması bulunan hastalarda kullanılan merceklerdir. Kataraktın tedavisi ile birlikte astigmatizmanın da düzeltilmesine yardımcı olurlar. Torik teknoloji günümüzde monofokal, EDOF, spiral ve trifokal merceklerle birlikte kullanılabilmektedir. Torik teknoloji aslında ayrı bir mercek sınıfı değil, bir optiğin üzerine eklenen astigmatizma düzeltme katmanıdır; bu nedenle günümüzde monofokal, EDOF, trifokal ve spiral merceklerin torik sürümleri mevcuttur. Başarısı, merceğin korneanın dik ekseninde doğru hizalanmasına ve ameliyat sonrası dönmeden sabit kalmasına (rotasyonel stabilite) bağlıdır.

(Alcon AcrySof IQ Toric / Clareon Toric, J&J Tecnis Toric, Zeiss AT Torbi, Rayner RayOne Toric, RayOne Galaxy Toric)

Küçük Açıklıklı Mercekler (Small Aperture IOL)

Klasik difraktif ya da refraktif optikten farklı bir fizik ilkesine dayanan bu mercekler, merkezindeki küçük halka aracılığıyla yalnızca merkezi odaklanmış ışık demetini retinaya ileterek periferal bozulmuş ışınları filtreler. Özellikle daha önce lazer göz ameliyatı geçirmiş veya kornea düzensizliği bulunan bazı hastalarda avantaj sağlayabilir.

(AcuFocus IC-8 Apthera, Bausch & Lomb, FDA onaylı)

Türkiye'de Henüz Yaygın Kullanılmayan, Yurt Dışında Mevcut Mercekler

Işıkla Ayarlanabilir Mercek (Light Adjustable Lens, LAL)

Ameliyatta fotoreaktif (ışık duyarlı) silikon içerikli özel bir mercek yerleştirilir. Ameliyattan 2-4 hafta sonra göz iyileşip refraksiyonu yani olası kırma kusuru netleştikten sonra, klinikte ağrısız ve birkaç dakika süren bir işlemle UV ışık mercek üzerine belirli bir desen şeklinde uygulanır. Bu ışık merceğin kırıcı gücünü değiştirir; istenen numara gözün içinde, ameliyat sonrası dönemde ayarlanır. LAL'ın en önemli avantajı ameliyat sonrası sferik ve silindirik güç değişikliklerine olanak tanıması, yani tam refraksiyon hedefine ulaşılmasıdır. Hasta kendi günlük yaşamında merceği deneyimledikten sonra, uzak ve yakın mesafe tercihini belirleyerek buna göre final ayarlama yapılabilmektedir.

LAL 2008'de Avrupa'da ilk uygulamanın ardından 2017'de FDA onayı almıştır.

Bu mercek şu an Türkiye'de ruhsatlı değildir.

(RxSight LAL ve LAL+)

Femtosaniye Lazerle İçeriden Ayarlanabilir Mercekler

Göz içine yerleştirilmiş herhangi bir akrilik merceği sonradan modifiye etmeye olanak tanıyan femtosaniye lazer sistemleri, monofokal (tek odaklı) bir merceği göz içinde harici bir lazerle multifokal (çok odaklı) hale dönüştürebilmektedir.

(Perfect Lens sistemi-araştırma aşamasında, Clerio Vision – LIRIC)

Akomodatif (Odaklama Yapan) Mercek, Avrupa'da Onaylı

İki optik elementin siliyer kas hareketiyle yatay olarak kayması ilkesine dayanan bu mercek, merceğin şekli değişmeden refraksiyon değişikliği yapmasını sağlar. Türkiye'de henüz mevcut değildir.

(Lumina IOL-Akkolens, CE markalı,Avrupa’da mevcut)

Geleceğin Mercekleri: Henüz Klinik Araştırma Aşamasında

Gerçek Akomodatif (Odaklama Yapan) Mercekler

Tarihsel olarak ABD'de FDA onaylı akomodatif (odaklama yapan) göziçi mercekler Crystalens ve Trulign Toric (Bausch & Lomb) olmuştur ama yaygın kullanılmamaktadırlar. Genç kristallin merceği tam anlamıyla taklit eden bir göziçi lens henüz olmayabilir ama gelecek yıllarda ayarlanabilir ve akomodatif göziçi lenslerin kullanıma girmesi beklenmektedir.

Modüler siliyer kas kontrollü mercek

Silikon içerikli esnek bir taban parçası siliyer kasın hareketi ile şeklini değiştirerek merceğin kırıcılık gücünü anlık olarak ayarlıyor. Kontrast duyarlılığı ve disfotopsi profili açısından monofokal merceğe yakın sonuçlar elde edildiği bildirilmektedir.

(OmniVu IOL, Atia Vision / Bausch + Lomb)

Şekil değiştiren hidrodinamik mercek

Silikon yağı içeren esnek bir yapıya sahiptir. Siliyer kas kasıldığında silikon yağı merkeze doğru kayarak merceğin kırıcılık gücü artar.

(FluidVision IOL, Power Vision; klinik çalışmalar devam ediyor)

Biyomimetik modüler mercek

İki ayrı parçadan oluşan bu tasarımda arka yapı kapsül içine sabitlenirken ön optik yapı ayrı olarak yerleştiriliyor; gelecekte ön optik bileşenin değiştirilerek güncellenmesi planlanmakta.

(Juvene IOL, LensGen; FDA IDE onaylı, pivotal klinik çalışmalar planlanıyor)

Kapsüler fibrozisi kullanan mercek

Çoğu akomodatif (odaklama yapan) göziçi merceklerin sorunu kapsüler fibrozis’ dir. Bu tasarım ise fibrozisi mekanizmasının bir parçası olarak kullanıyor, fibroz oluştukça lens daha etkin akomodasyon yapıyor.

(JelliSee IOL, JelliSee Ophthalmics; erken klinik çalışmalar)

Modüler Kapsül Sistemi ve Akıllı Mercekler

Bazı araştırma grupları, kapsül kesesi içine yerleştirilen ve hastanın yaşamı boyu yükseltilebildiği modüler bir mercek platformu geliştiriyor. Bu sistem ilaç salınımı veya göz içi basınç sensörü gibi ek teknolojilerin de entegre edilebildiği bir altyapı sunuyor.

(Gemini IOL, Omega Ophthalmics; henüz araştırma aşamasında)

Katarakt Cerrahisine Yaklaşırken En Önemli Birkaç Başlık

Katarakt Ameliyatı Sonrasında Gözlük Gerekecek mi?

Bu sorunun tek bir cevabı yoktur, çünkü gözlük ihtiyacı;

• seçilen mercek tipine,
• kornea yapısına,
• astigmatizma miktarına,
• kişinin görsel beklentilerine bağlı olarak değişebilir.

Amaç mümkün olan en iyi görme kalitesine ulaşırken, beklentilerin gerçekçi şekilde karşılanmasıdır.

Trifokal (Üç Odaklı) Mercek Herkese Uygun mudur?

Trifokal veya diğer presbiyopi düzeltici mercekler her hasta için uygun olmayabilir.

Özellikle:

• İleri glokom
• Sarı nokta hastalığı
• Bazı retina hastalıkları
• Belirgin kornea düzensizlikleri
• Şiddetli kuru göz
• Gece görüş hassasiyeti yüksek kişiler

daha ayrıntılı değerlendirilmelidir.

Bazı durumlarda monofokal veya EDOF mercekler daha başarılı sonuçlar verebilir. Bu nedenle mercek seçimi yalnızca teknolojik gelişime göre değil, hastanın beklentilerine ve gözün yapısına göre planlanmalıdır. Bu handikapları çözmek için bazı teknikler geliştirilmiştir. Örneğin yöntemlerden biri “minimonovizyon” dur. İnsan gözlerinden biri baskın (dominant) diğeri baskın olmayan yani non-dominant’tır. Baskın gözümüz uzak görmede ön planda iken, baskın olmayan gözümüz yakın için tercih edilir. Hastanın hangi gözünün dominant hangisinin non-dominant olduğu ameliyat öncesinde tespit edilir. Sonrasında, takılacak olan EDOF lensini baskın göz için uzakta kusursuz görmeye yani emetropiye (göz numarasının sıfır kalmasıdır), baskın olmayan gözü de -0.50 veya -0.75 D’ye ayarladığımız taktirde hastanın o gözü hafif miyop bırakılmış olur. Bu gözdeki küçük miyopi, ameliyat sonrasında yakın görmeye destek olur. Böylece hastaya hem uzak hem de yakın görüş sağlanmış olur.

Katarakt Cerrahisi Öncesinde Mercek Seçiminde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Her mercek her hastaya uygun değildir. Şu faktörler mercek tercihini doğrudan etkiler;

• Kornea yüzeyinin düzenliliği ve önceki cerrahi öykü
• Astigmatizma varlığı ve derecesi
• Sarı nokta, glokom veya retina hastalığı bulunup bulunmadığı
• Pupilla çapı ve ışığa tepkisi
• Göz kuruluğu
• Meslek, yaşam tarzı ve gözlüksüz yaşama önceliği

Geceleri araç kullanım sıklığı ve hale-parıltıya tolerans

Presbiyopi düzelten merceklerin başarıyla entegre edilmesi; gelişmiş tanısal değerlendirmeyi, oküler yüzey yönetimini ve bireyselleştirilmiş mercek seçimini bir arada gerektirmektedir.

İçeriği Hazırlayan

Prof. Dr. Hande Çeliker

Uzmanlık

Retina ve Vitreoretinal Cerrahi, Uvea Hastalıkları, Behçet Hastalığı, Glokom, Prematüre Retinopatisi, Katarakt ve Akıllı Mercek Cerrahisi

Son Güncelleme

01 Ağustos 2026

Site Editörü İletişim

editor@handeceliker.com / 0 532 400 88 98

Bilimsel Kaynaklar

Bu sayfadaki bilgiler; American Academy of Ophthalmology (AAO), European Society of Retina Specialists (EURETINA), European Society of Cataract and Refractive Surgeons (ESCRS) ve American Society of Cataract and Refractive Surgery (ASCRS) kılavuzları, Türk Oftalmoloji Derneği (TOD) ve Türk Neonatoloji Derneği eğitim yayınları, ulusal rehberler ve hasta bilgilendirme paylaşımları, PubMed/MEDLINE’da yer alan güncel hakemli bilimsel makaleler, sistematik derlemeler ve meta-analizler, Cochrane Library’de yer alan tanı ve tedavi yöntemlerine ilişkin sistematik derlemeler, uluslararası ve ulusal hakemli oftalmoloji dergileri esas alınarak hazırlanmıştır.