Kadıköy, Caddebostan · İstanbul / 0 532 400 88 98
Bilim & Paylaşım
Blogyazıları
Anasayfa/Blog/Gözde katarakt belirtileri

"Göz sağlığı hakkında sık merak edilen konular; anlaşılır, güvenilir ve bilimsel bir dille..."

Gözde katarakt belirtileri nelerdir?

Ameliyat zamanı nasıl anlaşılır? Bulanık görme, kamaşma ve görme kalitesindeki değişiklikler ne zaman kataraktı düşündürür?

"Hocam, son zamanlarda özellikle akşamları daha bulanık görüyorum, farlar çok kamaştırıyor; gözlüğümü değiştirdim ama yine de eskisi gibi değil. Bunun nedeni ne olabilir?"

Gözde katarakt belirtileri açısından yarık lamba biyomikroskobunda değerlendirilen ileri yaştaki hasta

"Bende katarakt olduğunu biliyorum. Hâlâ görüyorum ama görüntü giderek puslanıyor; gece araba kullanmak zorlaştı. Ameliyat zamanım gelmiş olabilir mi?"

Bu iki soru aslında katarakt muayenesinin iki farklı başlangıç noktasını anlatır. İlk hastada önce görme azalmasının nedeninin gerçekten katarakt olup olmadığını belirlemek gerekir. İkinci hastada ise katarakt tanısı zaten konmuştur; bu kez değerlendirdiğimiz şey, kataraktın görme kalitesini ve günlük yaşamı ne ölçüde etkilemeye başladığıdır.

Katarakt çoğunlukla yavaş ilerler. Görme bir anda kaybolmaz; bulanıklık, kamaşma, kontrast kaybı, renklerde solma veya gece görüşünde bozulma zaman içinde belirginleşir. Bu nedenle ameliyat kararı yalnızca doğal lensin ne kadar kesifleştiğine ya da görme tablosunda kaç sıra okunduğuna göre verilmez.

Önce görme şikâyetinin gerçekten katarakttan kaynaklanıp kaynaklanmadığını, ardından da kataraktın hastanın yaşamını ne ölçüde etkilemeye başladığını anlamak gerekir.

Gözde Katarakt Belirtileri Nelerdir, İlk Belirtiler Nasıl Başlar?

Katarakt, gözün içindeki doğal lensin saydamlığını giderek kaybetmesidir. Lens bulanıklaştıkça ışık retinaya eskisi kadar temiz ulaşamaz; ayrıca lensin içinden geçerken saçılmaya başlar.

Bunun sonucunda yalnız görme keskinliği değil, görmenin kalitesi de değişir.

Bulanık veya puslu görme en sık yakınmalardan biridir. Bazı hastalar bunu "kirli veya buzlu bir camın arkasından bakıyormuşum gibi" diye tarif eder.

Ama katarakt yalnız bulanıklık yapmaz. Gece görüşünün azalması, farlarda kamaşma, ışıkların çevresinde halkalar, kontrast kaybı, renklerin soluk veya sarımsı görünmesi, daha güçlü ışıkta okuma ihtiyacı ve gözlük numarasının giderek değişmesi de kataraktın belirtileri olabilir. Kataraktın kontrast ve renk algısını bozduğu, kırma kusurunu değiştirebildiği iyi bilinmektedir.

Gece Görüşünün Bozulması Bazen Gözde Katarakt Belirtilerinin İlk İşaretidir

Kataraktın günlük yaşamda ilk fark edildiği yerlerden biri gece araç kullanımıdır.

Hasta muayene odasında harf tablosunu oldukça iyi okuyabilir ama karanlıkta aynı görme kalitesine sahip olmayabilir. Karşıdan gelen farlar yayılabilir, tabelaları seçmek zorlaşabilir, yol çizgilerinin kontrastı azalabilir.

Bu nedenle:

"Muayenede yüzde yüz görüyorum, demek ki kataraktım yok."

her zaman doğru değildir.

Görme keskinliği ile görme kalitesi aynı şey değildir.

Bir kişinin gündüz iyi görmesi ama artık gece güvenli araç kullanamaması, kataraktın yaşamı anlamlı biçimde etkilemeye başladığının göstergesi olabilir.

Renkler Gerçekten Değişebilir mi?

Evet.

Özellikle nükleer tipte katarakt ilerledikçe doğal lens sararır ve koyulaşır. Bu süreç kısa dalga boyundaki ışığın geçişini daha fazla etkileyebilir. Beyin değişime yavaş yavaş adapte olduğu için hasta dünyayı sarı gördüğünün çoğu zaman farkında değildir.

Beyazlar daha krem, maviler daha mat, renkler daha az canlı hale gelebilir.

Katarakt ameliyatından sonra bazı hastaların:

"Meğer evimin duvarları bu kadar beyazmış."

veya

"Mavileri yıllardır böyle görmüyormuşum."

ya da

"Taksiler sarıymış, ben kahverengi sanıyordum."

demesinin nedeni budur.

Katarakt cerrahisinin renk ayrımını belirgin biçimde düzeltebildiği objektif renk testleriyle de gösterilmiştir.

Monet'nin Gözlerinden Katarakta Bakmak

Kataraktın görmeyi yalnız bulanıklaştırmadığını anlatmanın belki de en güzel örneklerinden biri ünlü ressam Claude Monet'dir.

Monet'nin ilerleyen yaşlarında her iki gözünde katarakt gelişti. Görmesi kötüleştikçe mektuplarında renkleri eskisi kadar ayırt edemediğinden, resimlerinin giderek koyulaştığından ve renk seçmekte zorlandığından söz ediyordu. Kataraktının ilerlediği dönemde yaptığı bazı eserlerde önceki çalışmalarındaki ince renk geçişlerinin yerini daha geniş fırça darbeleri ve belirgin kırmızı-turuncu veya mavi-yeşil tonlar aldı.

1923'te katarakt ameliyatı olduktan sonra renk algısındaki değişime yeniden adapte olmakta zorlandı; daha sonra görmesi düzeldikçe önceki çalışmalarındaki daha incelikli mavi ve yeşillere tekrar yaklaştı. Monet örneği bize önemli bir şeyi hatırlatıyor:

Görmek yalnız harfleri okuyabilmek değildir. Rengi, kontrastı, ışığı ve dünyadaki ince ayrıntıları doğru algılayabilmektir.

Gözlük Numaram Sürekli Değişiyorsa Katarakt Olabilir mi?

Olabilir.

Doğal lensin yapısı değiştikçe gözün kırma gücü de değişebilir. Özellikle nükleer tipteki kataraktta miyopik yönde bir kayma görülebilir.

Hasta kısa süre önce yaptırdığı gözlüğün artık yeterli olmadığını fark edebilir. Bazen yıllardır yakın gözlüğü kullanan bir kişi bir dönem:

"Hocam, yakını yeniden gözlüksüz okuyabiliyorum."

diye sevinebilir.

Bu bazen gözün gençleşmesi değil, kataraktın oluşturduğu refraktif değişikliktir.

Bu nedenle ileri yaşlarda kısa aralıklarla gözlük numarası değişmeye başladıysa yalnız yeni bir gözlük yazmak yerine doğal lensin de değerlendirilmesi gerekir.

Katarakt Ne Zaman Ameliyat Edilmeli? Kataraktın Olgunlaşmasını Beklemek Gerekir mi?

Hayır.

"Biraz daha bekleyelim, katarakt iyice olgunlaşsın" düşüncesi geçmişten kalan bir inanıştır.

Modern katarakt cerrahisinde kataraktın tamamen olgunlaşmasını beklemek gerekli değildir.

Ama bunun tersi de doğru değildir: gözde çok erken, kişinin görmesini ve yaşamını hiç etkilemeyen küçük bir lens değişikliği saptandı diye herkesin ameliyat edilmesi gerekmez.

Doğru zaman bu iki uç arasında belirlenir.

Doğal mercekteki değişimler yani katarakt gelişimi hastanın görme kalitesini, günlük yaşamını veya mesleki ihtiyaçlarını anlamlı biçimde etkilediğinde cerrahi düşünülür.

Katarakt Ameliyatı Artık Yalnız Koyulaşmış Merceği Çıkarma Cerrahisi Değildir

Modern katarakt cerrahisinde önemli bir değişim yaşandı.

Geçmişte temel hedef bulanıklaşmış doğal lensi güvenli biçimde çıkarıp hastanın yeniden görmesini sağlamaktı. Bugün bunu hâlâ yapıyoruz; ama ameliyat öncesinde aynı zamanda hastanın ameliyat sonrasındaki kırma kusurunu ve görme hedefini de planlıyoruz.

Biyometriyle gözün ölçümlerini yapıyor, yerleştirilecek göz içi lensin gücünü hesaplıyor, astigmatizmayı değerlendiriyor ve kişinin uzak, orta ve yakın görme beklentilerini gözün yapısıyla birlikte ele alıyoruz.

Katarakt ameliyatı planlanırken retina ve optik sinirin OCT ile değerlendirilmesi

Bu nedenle modern katarakt ameliyatının refraktif bir boyutu da vardır. Güncel literatürde de katarakt cerrahisi artık yalnız lens kesifliğinin giderilmesi değil, hedeflenen ameliyat sonrası refraksiyonun mümkün olduğunca doğru elde edilmesini amaçlayan bir cerrahi olarak tanımlanmaktadır.

Ancak burada önemli bir etik sınır vardır:

Katarakt cerrahisinin refraktif bir yönünün bulunması, herkesin mümkün olduğunca erken ameliyat edilmesi gerektiği anlamına gelmez.

Saydam veya işlevsel olarak sorunsuz bir doğal lensin yalnız gözlükten kurtulmak amacıyla çıkarılması ayrı bir kavramdır; buna refraktif lens değişimi denir ve risk–fayda değerlendirmesi de farklıdır.

Görmem Çok Azalmadıysa Neden Ameliyat?

Çünkü herkesin görsel ihtiyacı aynı değildir.

Örneğin gece sürekli araç kullanan bir profesyonel sürücü için far kamaşması çok erken dönemde önemli hale gelebilir. Bir pilotun, cerrahın, fotoğrafçının, tasarımcının veya ayrıntılı görmeyle çalışan başka bir meslek sahibinin ihtiyaçları, günlük yaşamında daha az görsel hassasiyet gerektiren bir kişiden farklı olabilir.

Benzer şekilde aktif seyahat eden, spor yapan, yoğun çalışan veya geceleri araç kullanmak zorunda olan ileri yaştaki bir hastada henüz "çok ileri" olmayan bir katarakt yaşam kalitesini ciddi biçimde bozabilir.

Dolayısıyla ameliyat kararı yalnız:

"Kaç sıra görüyor?"

sorusuna dayanmaz.

"Nasıl görüyor ve bu görme onun yaşamına yetiyor mu?" sorusu en az onun kadar önemlidir.

Bu, kataraktı olmayan bir gözü gereksiz yere ameliyat etmek anlamına gelmez. Tam tersine, cerrahinin endikasyonunu hastanın gerçek fonksiyonel ihtiyacına göre kişiselleştirmektir.

Görme Keskinliği İyi Olsa da Ameliyat Zamanı Gelmiş Olabilir mi?

Evet.

Bir hasta görme tablosunda oldukça iyi okuyabilir ama ciddi kamaşma, düşük kontrast, gece görüşünde bozulma veya iki göz arasında belirgin görsel kalite farkı yaşayabilir.

Özellikle güçlü ışıkta veya gece sürüşünde ortaya çıkan bu sorunlar klasik görme tablosuna her zaman tam olarak yansımaz.

Bu nedenle modern katarakt değerlendirmesinde yalnız "kaç görüyor?" değil, o görmeyi gerçek hayatta nasıl kullanabildiği de önemlidir.

Kataraktı Çok Geciktirmenin Bir Sakıncası Var mı?

Burada da denge önemli.

Her katarakt tanısı konulduğu anda ameliyat edilmek zorunda değildir. Hafif katarakt yıllarca güvenle izlenebilir.

Ancak kataraktı gereksiz yere çok ileri ve çok sert hale gelene kadar beklemenin de bir avantajı yoktur.

Çok yoğunlaşmış, olgun veya kahverengileşmiş kataraktlarda doğal lens daha da sert hale gelmiştir. Cerrahide lensi parçalamak için daha fazla ultrason enerjisi gerekebilir; lens kapsülünün önünü açmak daha zor hale gelebilir ve kapsül ile lensi yerinde tutan zonüler lifler üzerinde daha fazla mekanik yük oluşabilir. Olgun kataraktların kapsülle ilişkili cerrahi sorunları ve önemli bir ameliyat komplikasyonu olan posterior kapsül yırtılması açısından daha riskli olabileceğini gösteren net kanıtlar bulunmaktadır. Bu nedenle mesaj:

"Kataraktınızı hemen ameliyat ettirin" değildir.

Ama:

"Nasıl olsa biraz daha beklesin, ne kadar sertleşirse sertleşsin" yaklaşımı da doğru değildir.

Doğru zaman, erken cerrahiyle gecikme arasındaki dengedir.

Bazen Şikâyet Çok Azken de Katarakt Cerrahisi Gerekebilir mi?

Evet, özel durumlarda.

Katarakt gözün arkasındaki retinayı görmemizi engelleyecek kadar yoğunlaşabilir. Diyabetik retina hastalığı, yaşa bağlı makula dejenerasyonu veya başka bir retina hastalığının takip edilmesi gereken bir gözde bu durum önemlidir.

Bazı hastalarda lensin kalınlaşması ön kamara açısını daraltabilir ve açı kapanması riskini artırabilir.

Dolayısıyla bazen ameliyatın gerekçesi yalnız hastanın "bulanık görüyorum" demesi değildir; gözün diğer yapılarını güvenle değerlendirebilmek veya koruyabilmek de cerrahi kararın bir parçası olabilir.

Her Görme Azalması Katarakt Değildir

Bu nokta özellikle önemli.

İleri yaşlarda görme azalmasının en sık nedenlerinden biri katarakt olsa da her bulanıklığı katarakta bağlamak doğru değildir.

Yaşa bağlı makula dejenerasyonu, epiretinal membran, diyabetik makula ödemi, glokom, kornea hastalıkları, kuru göz ve optik sinir hastalıkları benzer yakınmalara yol açabilir.

Görme azalmasının kataraktan mı başka bir göz hastalığından mı kaynaklandığının yarık lamba muayenesiyle değerlendirilmesi

Bu nedenle katarakt görülen bir gözde bile şu soruyu sormamız gerekir:

"Hastanın görme şikâyetinin ne kadarı gerçekten katarakttan kaynaklanıyor?"

Bu sorunun cevabı ameliyat sonrasındaki görme beklentisinin doğru kurulması açısından çok önemlidir. Bu ayrımın yapılabilmesi için kapsamlı bir göz muayenesi gerekir.

Ani Görme Kaybını Katarakta Bağlamayın

Katarakt tipik olarak yavaş ilerler.

Saatler veya birkaç gün içerisinde ortaya çıkan belirgin görme kaybını:

"Kataraktım herhalde birden ilerledi."

diye beklemek kesinlikle doğru değildir.

Ani uçuşmalar ve ışık çakmaları, görme alanında perde, ani kararma, yeni başlayan eğri görme, şiddetli ağrı veya kızarıklık retina, maküla, optik sinir veya göz tansiyonuyla ilişkili daha acil bir problemi düşündürebilir.

Böyle bir durumda gecikmeden göz muayenesi gerekir.

Sık sorulan sorular

Kataraktın belirli bir "ameliyat numarası" yoktur. Karar görmenin günlük yaşamı ne ölçüde etkilediğine ve gözün genel durumuna göre verilir.

Hayır. Modern cerrahide bunun için tıbbi bir gereklilik yoktur. Gereksiz yere çok ileri ve sert hale gelmiş katarakt bazı cerrahi aşamaları zorlaştırabilir.

Gözlükle hem görme keskinliğiniz hem de görme kaliteniz günlük ihtiyaçlarınızı karşılıyorsa ameliyat ertelenebilir.

Evet. Kataraktın oluşturduğu kamaşma ve kontrast kaybı, görme tablosundaki değerden daha fazla günlük yaşam sorunu yaratabilir.

Ameliyatta göz içine yerleştirilen lensin gücü ameliyat öncesinde hesaplanır ve belirli bir refraktif hedef planlanır. Astigmatizmanın ve gözlük ihtiyacının azaltılması da uygun hastalarda planın bir parçası olabilir. Ancak hiçbir göz içi lens her mesafede ve her koşulda tamamen gözlüksüz yaşam garantisi vermez.

Burada katarakt cerrahisi ile refraktif lens değişimini birbirinden ayırmak gerekir. Doğal lensin henüz işlevsel olarak saydam olduğu bir gözde yalnız refraktif amaçla lens değişimi ayrı bir cerrahi karardır ve yararları ile riskleri kişiye özel değerlendirilmelidir.

Bugün bulanıklaşmış doğal lensi yeniden saydam hale getiren, etkinliği kanıtlanmış bir göz damlası bulunmamaktadır.

Prof. Dr. Hande Çeliker'in Notu

Katarakt muayenesinde benim için en önemli sorulardan biri:

"Ne kadar görüyorsunuz?" kadar "Nasıl görüyorsunuz ve artık neyi eskisi gibi yapamıyorsunuz?" sorusudur.

Çünkü kataraktı değil, hastayı tedavi ediyoruz.

Bir kişi görme tablosunda oldukça iyi okuyabilir ama gece araba kullanamaz hale gelmiş olabilir. Bir başkası mesleğinde ince ayrıntıları seçmekte zorlanıyor olabilir. Başka bir hasta ise belirgin kataraktına rağmen günlük yaşamında hâlâ rahat olabilir.

Bu yüzden ameliyat kararını yalnız yaşa, görme tablosundaki rakama veya lensin mikroskopta ne kadar bulanık göründüğüne göre vermem.

Modern katarakt cerrahisinin bir başka önemli yönü de artık yalnız bulanık lensi çıkarmakla yetinmememizdir. Ameliyat sonrasında hastanın nasıl görmek istediğini de planlıyoruz. Bu nedenle biyometri, astigmatizma, retina ve optik sinirin durumu, meslek, günlük yaşam ve gözlük beklentisi ameliyat kararının parçalarıdır.

Ama burada dengeyi korumak gerekir.

Kataraktın henüz hastanın yaşamını hiç etkilemediği bir gözde ameliyat için acele etmek doğru olmadığı gibi, "iyice olgunlaşsın" düşüncesiyle görme kalitesi yıllarca bozulmuş ve lens çok sertleşmiş hale gelene kadar beklemek de gerekli değildir.

Benim için doğru zaman, ameliyatın sağlayacağı görsel kazancın hastanın yaşamında anlamlı hale geldiği ve cerrahinin yararının riskinden belirgin biçimde ağır bastığı zamandır.

Belki Monet bize bunu bir asır önce, tıbbın bugünkü olanakları henüz yokken başka bir dille gösterdi:

Görme yalnız ne kadar gördüğümüz değildir; dünyayı hangi renk, kontrast, ışık ve ayrıntıyla gördüğümüzdür.

Tıbbi bilgilendirme: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Gözde katarakt belirtileri ve ameliyat zamanı; kişinin yaşı, görme kalitesi, gözün yapısı, diğer göz hastalıkları, mesleği ve günlük yaşam ihtiyaçlarına göre değişir. Karar muayene sonrasında kişiye özel verilir.

İçeriği Hazırlayan
Prof. Dr. Hande Çeliker
Uzmanlık
Retina ve Vitreoretinal Cerrahi, Uvea Hastalıkları, Behçet Hastalığı, Glokom, Prematüre Retinopatisi, Katarakt ve Akıllı Mercek Cerrahisi
Son Güncelleme
Site Editörü İletişim
editor@handeceliker.com / 0 532 400 88 98
Bilimsel Kaynaklar
Bu sayfadaki bilgiler; American Academy of Ophthalmology (AAO), European Society of Cataract and Refractive Surgeons (ESCRS), American Society of Cataract and Refractive Surgery (ASCRS) ve European Society of Retina Specialists (EURETINA) kılavuzları, Türk Oftalmoloji Derneği (TOD) eğitim yayınları, ulusal rehberler ve hasta bilgilendirme paylaşımları, PubMed/MEDLINE'da yer alan güncel hakemli bilimsel makaleler, sistematik derlemeler ve meta-analizler, Cochrane Library'de yer alan tanı ve tedavi yöntemlerine ilişkin sistematik derlemeler, uluslararası ve ulusal hakemli oftalmoloji dergileri esas alınarak hazırlanmıştır.

Tıbbi Bilgilendirme: Bu içerik, Prof. Dr. Hande Çeliker tarafından güncel bilimsel kaynaklar doğrultusunda hazırlanmış hasta bilgilendirme metnidir. Her hastanın değerlendirmesi ve tedavi planı kişiye özeldir; bu nedenle içerik hekim muayenesinin yerine geçmez. Göz sağlığınızla ilgili bir şikâyetiniz veya tıbbi endişeniz varsa, gecikmeden bir göz hastalıkları uzmanına başvurmanız önerilir. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir. Ayrıntılı bilgi için Tıbbi İçerik ve Hasta Bilgilendirme Politikamızı inceleyebilirsiniz.

Randevu & İletişim

Muayene randevusu

Randevu talebi, ikinci görüş veya aklınıza takılan tek bir soru için muayenehanemize ulaşabilirsiniz. Talepleriniz en kısa sürede yanıtlanır.

WhatsAppRandevu & Bilgi