Katarakt ameliyatı nedir, nasıl yapılır? Bulanıklaşan doğal lensin yerine yeni bir görme sistemi
"Kataraktımı lazerle mi alacaksınız?", "Ameliyat sırasında bir şey görür müyüm?", "Hangi lens takılacak?", "Ertesi gün görebilecek miyim?", "Ameliyattan sonra eve gidebilir miyim?" Katarakt ameliyatı öncesinde hastaların en çok merak ettiği şey çoğu zaman ameliyatın kendisinden çok, yaşayacakları deneyimdir.
Modern katarakt cerrahisinde gözün bulanıklaşmış doğal merceği çok küçük bir kesiden çıkarılır ve yerine saydam bir göz içi lens yerleştirilir. Çoğu hastada damla ile uyuşturma yeterlidir, dikiş gerekmez ve hasta aynı gün evine döner.
Ama iyi bir katarakt ameliyatı yalnızca bulanıklaşmış doğal lensi çıkarmak değildir. Ameliyat öncesindeki doğru ölçüm, gözün tamamının değerlendirilmesi ve size uygun lensin seçilmesi sonucun en önemli parçalarıdır.
Katarakt Nedir?
Gözümüzün içinde, irisin hemen arkasında saydam bir doğal lens bulunur. Bu lens gelen ışığı retinanın üzerine odaklar. Yaşla birlikte lensimiz saydamlığını kaybedip bulanıklaştığında buna katarakt diyoruz.
Katarakt gözün üzerinde oluşan bir zar değildir ve damlayla eritilemez. Bugün için kesin tedavisi, bulanıklaşmış doğal merceğin cerrahi olarak çıkarılmasıdır.
Katarakt sadece ileri yaşlarda görülen bir tablo değildir; gençlerde, hatta çocuklarda da görülebilir.
Katarakt Ne Zaman Ameliyat Edilir?
Her zaman kataraktın "olgunlaşmasını" beklemek gerekmez. Ameliyat kararı, kataraktın günlük yaşamınızı ne kadar etkilediğine göre verilir.
Okuma, araba kullanma, bilgisayarda çalışma, yüzleri seçme veya gece ışıklarında görme zorlaşmaya başladıysa; renkler soluklaşıyor, kamaşma artıyor veya görme kalitesi sizi rahatsız ediyorsa ameliyat zamanı gelmiş olabilir.
Bazı hastalarda ise katarakt çok ileri olmadan da ameliyat planlanabilir; örneğin göz tansiyonu, retina takibi veya başka bir göz hastalığının tedavisi bunu gerektirebilir.
Yaşam biçiminiz ve mesleğiniz de çok önemli bir etkendir. Hafif dahi olsa bulanıklaşan görmeniz spor yapmanıza, dalmanıza veya seyahatlerdeki eski görüş konforunuza engel oluyorsa ya da mesleğiniz söz gelimi pilotluk, atıcılık, uzun yol şoförlüğü ise ameliyat zamanı, kataraktın olgunlaşmasının beklenmesi öncesine çekilebilir.
Katarakt Ameliyatından Önce Neler Yapılır?
Katarakt ameliyatının en önemli bölümlerinden biri ameliyat öncesi muayenedir. Çünkü hem göz içi lensin numarası hesaplanır hem de görmeyi etkileyebilecek başka bir sorun olup olmadığı araştırılır.
- Biometri ile gözün ölçümleri yapılır ve yerleştirilecek lensin numarası hesaplanır.
- Kornea ve astigmatizma değerlendirilir; gerekirse kornea topografisi yapılır.
- Maküla ve retina optik koherens tomografi ile değerlendirilir. Katarakt dışında görmeyi sınırlayabilecek bir sorun varsa ameliyat öncesinde bilinmesi önemlidir.
- Kuru göz varsa ölçümleri bozabileceği için önce göz yüzeyinin düzeltilmesi gerekebilir.
- Glokom, üveit, diyabet, yüksek miyopi veya daha önce LASIK/PRK/SMILE gibi refraktif cerrahi geçirme öyküsü varsa cerrahi plan buna göre kişiselleştirilir.
Bu muayenenin amacı sadece "ameliyat olabilir mi?" sorusunu yanıtlamak değildir. Aynı zamanda ameliyattan sonra nasıl bir görme bekleyebileceğimizi ve hangi lensin sizin için daha doğru olacağını belirlemektir.
Katarakt Ameliyatında Lens Seçimi Neden Bu Kadar Önemli?
Katarakt ameliyatında doğal mercek çıkarıldığı için yerine mutlaka bir göz içi lens yerleştirilir. Burada tek bir "en iyi lens" yoktur.
Bazı lensler uzak görüşte çok temiz görüntü sağlarken yakın için gözlük gerektirebilir. Bazıları uzak, orta ve yakında daha fazla gözlük bağımsızlığı hedefler. Astigmatizma varsa torik özellik de eklenebilir.
Seçim yapılırken yalnız lensin teknolojisine değil; retina ve optik sinir sağlığına, korneaya, gece araç kullanıp kullanmadığınıza, bilgisayar ve yakın çalışma alışkanlıklarınıza ve gözlükten ne kadar bağımsız olmak istediğinize bakılır.
Yani en iyi lens, en pahalı ya da en yeni lens değil; gözünüze ve hayatınıza en uygun lenstir.
Katarakt Ameliyatı Günü Sizi Ne Bekler?
Katarakt ameliyatı çoğu hastada günübirlik yapılır. Göz bebeği damlalarla büyütülür, göz çevresi antiseptikle temizlenir ve göz steril şekilde hazırlanır.
Çoğu hastada genel anestezi gerekmez. Göz yüzeyi damlayla uyuşturulur; gerekli durumlarda ek lokal anestezi veya hafif sakinleştirici verilebilir.
Ameliyat sırasında parlak ışıklar, renkler veya hareketler görebilirsiniz. Yapılan işlemi ayrıntılı biçimde görmezsiniz. Ağrı beklenmez; hafif basınç veya göze su değmesi hissi olabilir. Bunlar hastayı ameliyat esnasında rahatsız eden durumlar değildir.
Katarakt Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Cerrah korneanın kenarında çok küçük bir giriş oluşturur. Doğal merceğin içinde bulunduğu kapsülün ön kısmında dairesel bir açıklık açılır.
Bulanık mercek, fakoemülsifikasyon adı verilen yöntemle ultrason enerjisi kullanılarak küçük parçalara ayrılır ve gözden temizlenir. Halk arasında bazen "lazerle katarakt ameliyatı" denilse de standart katarakt ameliyatında merceği temizleyen temel sistem ultrason enerjisidir.
Daha sonra katlanabilir göz içi lens küçük kesiden gözün içine yerleştirilir ve doğal kapsül torbasının içinde açılır. Kesi çoğu zaman dikiş gerektirmeden kendiliğinden kapanır.
Femtosaniye lazer bazı cerrahi aşamalarda yardımcı olarak kullanılabilir; ancak ameliyatın tamamını yapan bir cihaz değildir ve her hastada standart fako cerrahisinden daha iyi sonuç verdiği söylenemez. İyi planlanmış ve deneyimli ellerde yapılan standart fako cerrahisi çok iyi sonuçlar verir. Güncel veriler, femtosaniye lazerin rutin katarakt ameliyatlarında her hastada daha iyi nihai görme sağladığını göstermemektedir.
Katarakt Ameliyatından Hemen Sonra Ne Olur?
Ameliyat bittikten sonra kısa bir gözlem süresinin ardından çoğu hasta aynı gün evine döner.
İlk saatlerde ve ilk gün hafif bulanıklık, batma, sulanma, ışık hassasiyeti veya yabancı cisim hissi olabilir. Birçok hasta ertesi gün renklerin daha parlak ve görüntünün daha aydınlık olduğunu fark eder; ancak görmenin tamamen oturması birkaç gün veya hafta sürebilir.
Görmenin ne kadar düzeleceği yalnızca katarakta bağlı değildir. Retina, maküla, kornea ve optik sinirin durumu nihai görmeyi etkiler.
Katarakt Ameliyatından Sonra Nelere Dikkat Etmelisiniz?
- Size verilen damlaları tarif edildiği şekilde kullanın; kendi kendinize erken bırakmayın.
- İlk dönemde gözü ovuşturmayın ve göze darbe gelmesinden kaçının.
- Sabun, şampuan veya kirli suyun doğrudan göze kaçmamasına dikkat edin.
- Ağır kaldırma ve yoğun egzersiz için doktorunuzun izin verdiği zamanı bekleyin.
- Kontrol randevularınızı aksatmayın; kendinizi iyi hissetseniz bile göz tansiyonu veya göz içi inflamasyonu kontrol edilmelidir.
Günlük hafif aktivitelere çoğu hasta kısa sürede dönebilir. Bilgisayar veya televizyon kullanmak göze zarar vermez; yalnız erken dönemde gözünüzün çabuk yorulduğu hissine kapılabilirsiniz.
Hangi Belirtilerde Beklemeden Doktorunuzu Aramalısınız?
Katarakt ameliyatından sonra ciddi komplikasyonlar seyrektir; ancak erken fark edilmeleri önemlidir. Aşağıdaki belirtilerden biri varsa planlanan kontrol gününü beklemeyin.
Erken dönemde beklenen, olağan durumlar;
- Hafif bulanıklık ve ışık hassasiyeti
- Batma, sulanma veya yabancı cisim hissi
- Gözün çabuk yorulması
- Renklerin ilk günlerde alışılmadık derecede parlak görünmesi
Beklemeden doktorunuzu aramanız gereken durumlar;
- Giderek artan veya şiddetli göz ağrısı
- Ani veya belirgin görme azalması
- Artan kızarıklık ve şişlik
- Yoğun akıntı
- Yeni başlayan yoğun ışık çakmaları, çok sayıda uçuşma veya perde hissi
Bazı Hastalarda Katarakt Ameliyatı Planı Neden Farklıdır?
Diyabet, retina hastalığı, glokom, üveit, yüksek miyopi, kornea problemi veya daha önce geçirilmiş LASIK/PRK/SMILE gibi durumlarda katarakt ameliyatı yine yapılabilir; ancak zamanlama, lens seçimi ve ameliyat sonrası takip daha özel planlanır.
Örneğin retina hastalığı olan bir gözde lens seçimi daha dikkatli yapılabilir; üveitte göz içi inflamasyonunun ameliyat öncesinde sakin olması gerekir; glokomda ise bazı hastalarda katarakt cerrahisiyle birlikte göz tansiyonuna yönelik ek bir işlem planlanabilir.
Sık Sorulan Sorular
Komplikasyonsuz bir ameliyat genellikle kısa sürer. Ancak önemli olan kaç dakika sürdüğü değil, güvenli ve kontrollü biçimde tamamlanmasıdır.
Çoğu modern katarakt ameliyatında kesiler çok küçüktür ve dikiş gerekmez. Bazı özel durumlarda cerrah güvenlik amacıyla dikiş koyabilir.
Evet. Göz içi lensler kalıcı kullanım için tasarlanmıştır. Rutin olarak değiştirilmez.
Bu, seçilen lensin tipine, hedeflenen numaraya, astigmatizmaya ve gözün diğer yapılarının durumuna bağlıdır. Bazı lensler gözlük ihtiyacını azaltabilir; ancak hiçbir lens her koşulda tamamen gözlüksüz yaşam garantisi vermez.
Modern katarakt cerrahisi çoğunlukla ağrısızdır. Hasta uyanıktır ancak göz uyuşturulmuştur. Ameliyat sırasında ışık ve renkler görülebilir; bu normaldir.
Hayır. Çıkarılan doğal mercek yeniden oluşmaz. Ancak yapay lensin arkasında bırakılan ince kapsül zamanla bulanıklaşabilir. Buna arka kapsülün koyulaşması, halk arasında "ikincil katarakt" denir. Görmeyi etkilerse birkaç dakikalık YAG lazer işlemiyle açılabilir; yeniden katarakt ameliyatı olmak gerekmez.
Katarakt ameliyatı öncesinde hastalarımdan sık duyduğum sorulardan biri şudur:
"Hocam, bu ameliyattan korkmalı mıyım?"
Cevabım nettir: "Hayır, korkmamalısınız. Ama bunun bir ameliyat olduğunu da unutmamalı; kısa sürüyor diye küçümsememeli, ameliyat ne kadar iyi geçerse geçsin sonrasındaki bakım ve kontrolleri ihmal etmemelisiniz."
Günümüz teknolojisiyle katarakt cerrahisinin riskleri oldukça düşük düzeylere indirilmiştir. Bunu bütün hastalarıma söylerim; ama hemen ardından şunu da eklerim: Tıpta hiçbir risk sıfır değildir. Önemli olan bu riski mümkün olduğunca azaltmaktır. Bunun yolu da ameliyat öncesinde hastanın beklentilerini doğru anlamaktan, gerekli ölçüm ve hazırlıkları eksiksiz yapmaktan ve cerrahiyi deneyimli bir ekiple planlamaktan geçer.
Yirmi yılı aşkın cerrahi pratiğimde binlerce hastayı ameliyat ettim. Hastalarıma ameliyata hazırlanırken söylediğim en önemli şeylerden biri, hekimlerine güvenmeleri ve ameliyat masasına mümkün olduğunca huzurlu yatmalarıdır. Özellikle lokal anesteziyle yaptığımız ameliyatlarda hasta ile ameliyat boyunca konuşmak, onu süreç hakkında bilgilendirmek ve bazen sevdiği bir müziği ameliyathanede birlikte dinlemek, hem hasta hem de benim için güveni ve sakinliği güçlendiren küçük ama kıymetli ayrıntılardır.
Diğer sık duyduğum soru ise: "Hocam, siz benim yerimde olsanız hangi lensi seçerdiniz?" Bu sorunun herkese uyan tek bir cevabı yok.
Benim için iyi bir katarakt ameliyatı yalnızca bulanık merceğin sorunsuz çıkarılması değildir. Hastanın retinasını, korneasını, optik sinirini, yaşam biçimini ve gözlükle ilişkisini birlikte değerlendirerek ameliyattan sonra nasıl görmek istediğini planladığımız bir cerrahidir. Bir kişiye çok iyi sonuç veren lens, başka biri için doğru seçim olmayabilir. Çünkü ameliyat kısa sürer; ama seçtiğimiz lens yıllar boyunca dünyayı nasıl göreceğinize eşlik eder.
- İçeriği Hazırlayan
- Prof. Dr. Hande Çeliker
- Uzmanlık
- Retina ve Vitreoretinal Cerrahi, Uvea Hastalıkları, Behçet Hastalığı, Glokom, Prematüre Retinopatisi, Katarakt ve Akıllı Mercek Cerrahisi
- Son Güncelleme
- Site Editörü İletişim
- editor@handeceliker.com / 0 532 400 88 98
- Bilimsel Kaynaklar
- Bu sayfadaki bilgiler; American Academy of Ophthalmology (AAO), European Society of Retina Specialists (EURETINA), European Society of Cataract and Refractive Surgeons (ESCRS) ve American Society of Cataract and Refractive Surgery (ASCRS) kılavuzları, Türk Oftalmoloji Derneği (TOD) ve Türk Neonatoloji Derneği eğitim yayınları, ulusal rehberler ve hasta bilgilendirme paylaşımları, PubMed/MEDLINE'da yer alan güncel hakemli bilimsel makaleler, sistematik derlemeler ve meta-analizler, Cochrane Library'de yer alan tanı ve tedavi yöntemlerine ilişkin sistematik derlemeler, uluslararası ve ulusal hakemli oftalmoloji dergileri esas alınarak hazırlanmıştır.
Tıbbi Bilgilendirme: Bu içerik, Prof. Dr. Hande Çeliker tarafından güncel bilimsel kaynaklar doğrultusunda hazırlanmış hasta bilgilendirme metnidir. Her hastanın değerlendirmesi ve tedavi planı kişiye özeldir; bu nedenle içerik hekim muayenesinin yerine geçmez. Göz sağlığınızla ilgili bir şikâyetiniz veya tıbbi endişeniz varsa, gecikmeden bir göz hastalıkları uzmanına başvurmanız önerilir. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir. Ayrıntılı bilgi için Tıbbi İçerik ve Hasta Bilgilendirme Politikamızı inceleyebilirsiniz.