Gözde sinek uçuşması neden olur?: masum bir durum mu, retina yırtığının ilk işareti mi?
Bir sabah uyandınız. Pencereyi açıp gökyüzüne baktığınızda gözünüzün önünden küçük siyah bir nokta geçti. Belki de elinizle kovalamaya çalıştınız ama ortada sinek yoktu. Gözünüzü hareket ettirdikçe o da hareket ediyor, yakalamaya çalıştığınızda ise hep kaçıyordu.
Halk arasında "gözde sinek uçuşması" olarak tariflenen bu durum, tıp dilinde uçuşan cisimler (floaters veya mouches volantes) olarak adlandırılır.
Çoğu zaman yaşlanmanın doğal bir parçasıdır ve ciddi bir hastalık anlamına gelmez. Ancak bazı durumlarda retina yırtığının veya retina dekolmanının ilk belirtisi olabilir.
Bu nedenle önemli olan, gözünüzün önünde uçuşan bir cisim görmeniz değil; bunun ne zaman ve nasıl ortaya çıktığıdır.
Gözde Sinek Uçuşması Neden Özellikle Beyaz Duvarda veya Gökyüzüne Bakınca Daha Belirgin Görülür?
Bu, hastalarımın en sık sorduğu sorulardan biridir.
Gözde uçuşan cisimler parlak ve tek renkli zeminlerde daha kolay fark edilir. Beyaz bir duvar, bilgisayar ekranı ya da açık mavi gökyüzü hatta güneşlenirken gözlerinizi kapattığınızda bile bu küçük gölgelerin daha belirgin görünmesine neden olur.
Günlük yaşamda ise çevrede çok sayıda renk ve şekil bulunduğu için beynimiz bu gölgeleri daha kolay görmezden gelir.
Gözde Uçuşan Cisimler Neden Oluşur?
Gözümüzün içini, vitreus adı verilen saydam ve jel kıvamında, yumurta akına benzer bir yapı doldurur. Genç yaşlarda bu jel oldukça homojendir ve ışığın retinaya rahatça ulaşmasını sağlar.
Yaş ilerledikçe bu jel yavaş yavaş sıvılaşır. İçindeki ince kollajen lifleri birbirine yapışarak küçük kümeler oluşturur. Siz bunları siyah nokta, iplik, halka, örümcek ağı ya da ince gölgeler şeklinde görürsünüz.
Aslında gördüğünüz şey gözünüzün içinde dolaşan gerçek bir cisim değildir. Vitreus içerisindeki bu küçük kümelerin retinanız üzerine düşürdüğü gölgeleri fark edersiniz. Gözünüz hareket ettiğinde bu gölgeler de birlikte hareket ettiği için onları uçuşma şeklinde görürsünüz.
Arka Vitreus Dekolmanı Nedir?
Yaş ilerledikçe vitreus jelinin sıvılaşması devam eder ve bir süre sonra retina yüzeyinden ayrılmaya başlar. Bu duruma arka vitreus dekolmanı (AVD) denir.
Aslında bu süreç hayatın doğal bir parçasıdır. 65 yaş üzerindeki insanların büyük bölümünde görülür. Yüksek miyopisi olan kişilerde ise daha genç yaşlarda başlayabilir.
Çoğu zaman bu ayrılma herhangi bir sorun oluşturmaz. Ancak bazı kişiler bir anda ortaya çıkan büyük bir halka, örümcek ağı veya çok sayıda yeni uçuşan cisim fark eder. Buna bazen ışık çakmaları da eşlik edebilir.
İşte dikkat edilmesi gereken dönem budur.
Gözde Işık Çakması Neden Olur?
Vitreus retinadan ayrılırken bazı bölgelerde retinayı çekebilir.
Bu çekme sırasında özellikle karanlık ortamda veya göz hareket ettirildiğinde kısa süreli ışık çakmaları görülebilir.
Bu ışıklar dışarıdan gelen gerçek bir ışık değildir. Retina üzerindeki mekanik çekilmeye bağlı olarak oluşur.
Tek başına ışık çakması her zaman retina yırtığı anlamına gelmez. Ancak yeni başlayan ışık çakmaları mutlaka retina muayenesini gerektirir.
Ne Zaman Acil Olarak Göz Hekimine Başvurmalısınız?
Yıllardır aynı şekilde duran birkaç küçük uçuşan cisim çoğu zaman önemli değildir. Ancak aşağıdaki belirtilerden biri varsa aynı gün bir göz hekimine başvurmanız gerekirebilir. Bulgularınıza göre nasıl hareket etmeniz gerektiğini sizin için şöyle özetledim;
Büyük olasılıkla zararsız diyebileceğimiz durumlar;
- Yıllardır var olan, değişmeyen nokta veya iplikler
- Zaten bildiğiniz, hayatınızın parçası haline gelmiş cisimler
- Yakın zamanda herhangi bir değişiklik olmaksızın devam edenler
Aynı gün göz hekimine başvurmanız gereken durumlar;
- Bir anda ortaya çıkan çok sayıda yeni uçuşan cisim
- Büyük halka veya örümcek ağı şeklinde yeni bir gölge
- Işık çakmaları
- Görme alanında perde veya karanlık bir bölge oluşması
- Gözün önünde kurum yağmasına benzer siyah noktalar (bu belirti vitreus kanamasının işareti olabilir)
- Görmede ani azalma
- Renkli cisim uçuşmaları
Bu belirtiler retina yırtığının, kanamanın veya retina dekolmanının ilk bulguları olabilir.
Kimlerde Risk Daha Fazladır?
Her hastada risk aynı değildir. Özellikle;
- Yüksek miyopisi olanlarda
- Katarakt ameliyatı geçirenlerde
- Göz travması yaşayanlarda
- Diğer gözünde retina yırtığı veya retina dekolmanı bulunanlarda
- İleri yaşta olanlarda
retina yırtığı gelişme olasılığı daha yüksektir.
Bu kişilerde yeni başlayan uçuşan cisimler daha dikkatli değerlendirilmelidir.
Gözde Uçuşan Cisimler için Muayenede Neler Yapılır?
Uçuşan cisim şikâyeti olan hastalarda rutin göz muayenesinin ardından göz bebeği damlalarla büyütülür. Daha sonra retina, özellikle en kenar bölgelerine kadar ayrıntılı olarak incelenir.
Bazı küçük retina yırtıkları yalnızca gözün çevresine hafif baskı uygulanarak yapılan özel bir muayene sırasında görülebilir (skleral çökertme). Bu nedenle ayrıntılı retina muayenesi, yeni başlayan uçuşan cisimlerde büyük önem taşır.
Gerekli durumlarda göz ultrasonu veya optik koherens tomografi (OKT) gibi ileri görüntüleme yöntemlerinden de yararlanılabilir.
Tedavi Gerekir mi?
Çoğu hastada tedavi gerekmez.
Beyin zaman içinde bu gölgelere alışır ve uçuşan cisimler giderek daha az fark edilir hale gelir.
Ancak retina yırtığı saptanırsa vakit kaybetmeden lazer tedavisi uygulanır. Bu sayede retina dekolmanı gelişme riski büyük ölçüde önlenebilir.
Nadiren, uçuşan cisimler günlük yaşamı ciddi şekilde etkiliyorsa bazı seçilmiş hastalarda YAG lazer vitreolizis veya vitrektomi ameliyatı düşünülebilir. Ancak bu yöntemler her hasta için uygun değildir ve kişiye özel değerlendirme gerektirir.
Sık Sorulan Sorular
Çoğu zaman tamamen kaybolmaz. Ancak beyin zamanla bu görüntülere alışır ve hastaların büyük bölümü birkaç ay içinde bunları daha az fark etmeye başlar.
Hayır. Ekran kullanımı yeni uçuşan cisim oluşturmaz. Ancak beyaz veya parlak ekranlarda mevcut uçuşan cisimler daha belirgin görülebilir.
Stresin doğrudan uçuşan cisim oluşturduğuna dair bilimsel kanıt yoktur. Ancak stresli dönemlerde insanlar gözlerinin önündeki gölgeleri daha fazla fark edebilir.
Muayenehanemde en sık duyduğum cümlelerden biri şudur:
"Birkaç gün bekledim, geçmeyince geldim."
Gözde sinek uçuşması çoğu zaman yaşlanmanın doğal bir sonucudur ve herhangi bir tedavi gerektirmez. Oysa yeni başlayan uçuşan cisimler ve özellikle bunlara eşlik eden ışık çakmaları, bazen retina yırtığının ilk belirtisi olabilir. Retina yırtığı erken dönemde fark edildiğinde çoğu zaman birkaç dakikalık bir lazer tedavisiyle kontrol altına alınabilir. Geç kalındığında ise retina dekolmanı gelişebilir ve cerrahi gerekebilir.
Bu nedenle yıllardır var olan ve değişmeyen uçuşan cisimlerle, ani başlayan yeni uçuşan cisimleri birbirinden ayırmak çok önemlidir. Eğer gözünüzde daha önce olmayan yeni bir gölge, çok sayıda siyah nokta veya ışık çakmaları fark ettiyseniz, beklemek yerine aynı gün bir retina muayenesi olmanızı öneririm. Erken tanı, görmeyi korumanın en önemli adımıdır.
- İçeriği Hazırlayan
- Prof. Dr. Hande Çeliker
- Uzmanlık
- Retina ve Vitreoretinal Cerrahi, Uvea Hastalıkları, Behçet Hastalığı, Glokom, Prematüre Retinopatisi, Katarakt ve Akıllı Mercek Cerrahisi
- Son Güncelleme
- Site Editörü İletişim
- editor@handeceliker.com / 0 532 400 88 98
- Bilimsel Kaynaklar
- Bu sayfadaki bilgiler; American Academy of Ophthalmology (AAO), European Society of Retina Specialists (EURETINA), European Society of Cataract and Refractive Surgeons (ESCRS) ve American Society of Cataract and Refractive Surgery (ASCRS) kılavuzları, Türk Oftalmoloji Derneği (TOD) ve Türk Neonatoloji Derneği eğitim yayınları, ulusal rehberler ve hasta bilgilendirme paylaşımları, PubMed/MEDLINE’da yer alan güncel hakemli bilimsel makaleler, sistematik derlemeler ve meta-analizler, Cochrane Library’de yer alan tanı ve tedavi yöntemlerine ilişkin sistematik derlemeler, uluslararası ve ulusal hakemli oftalmoloji dergileri esas alınarak hazırlanmıştır.
Tıbbi Bilgilendirme: Bu içerik, Prof. Dr. Hande Çeliker tarafından güncel bilimsel kaynaklar doğrultusunda hazırlanmış hasta bilgilendirme metnidir. Her hastanın değerlendirmesi ve tedavi planı kişiye özeldir; bu nedenle içerik hekim muayenesinin yerine geçmez. Göz sağlığınızla ilgili bir şikâyetiniz veya tıbbi endişeniz varsa, gecikmeden bir göz hastalıkları uzmanına başvurmanız önerilir. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir. Ayrıntılı bilgi için Tıbbi İçerik ve Hasta Bilgilendirme Politikamızı inceleyebilirsiniz.