ROP muayenesi nedir, nasıl yapılır? Prematüre bebek aileleri için rehber
Prematüre bebeğiniz neden göz muayenesine ihtiyaç duyar, ilk ROP muayenesi ne zaman yapılır ve muayene sırasında neler olur?
"Bebeğim henüz çok küçük. Göz muayenesi gerçekten şimdi yapılmak zorunda mı?"

"Muayene sırasında gözlerini açmak için küçük bir kapak açıcı kullanılacağını söylediler. Canı çok yanar mı?"
"İlk muayenede prematüre retinopatisi (ROP) çıkmazsa tekrar gelmemiz gerekir mi?"
Prematüre bebek aileleri için ROP muayenesi çoğu zaman endişe verici bir süreçtir. Bebek zaten yenidoğan yoğun bakımından, solunum desteğinden, kan tetkiklerinden ve pek çok tıbbi işlemden geçmiş olabilir. Tam bu dönemde aileye bir de göz muayenesinin belirli aralıklarla tekrarlanması gerektiği söylendiğinde doğal olarak şu soru ortaya çıkar: "Neden bu kadar önemli?"
Çünkü prematüre retinopatisi, yani ROP, erken doğan bebeklerin henüz gelişimini tamamlamamış retina damarlarında ortaya çıkabilen bir hastalıktır.
ROP gelişen bebeklerin önemli bir bölümünde hastalık kendiliğinden gerileyebilir. Ancak bazı bebeklerde hastalık hızla ilerleyebilir ve zamanında fark edilmezse retina dekolmanına ve kalıcı görme kaybına yol açabilir.
ROP taramasının amacı hastalık ilerledikten sonra fark etmek değil, tedavinin görmeyi koruyabileceği dönemi kaçırmamaktır.
Türkiye Prematüre Retinopatisi Rehberi de erken tanı, düzenli izlem ve zamanında tedavinin çocukluk çağındaki önlenebilir görme kaybını azaltmadaki önemini özellikle vurgulamaktadır.
ROP muayenesi nedir, neden gereklidir?
Retina, gözün arka kısmında bulunan ve ışığı algılayarak görme sinyallerini beyne ileten sinir tabakasıdır. Normal bir gebelikte retina damarlarının gelişimi anne karnında devam eder ve doğuma yakın dönemde büyük ölçüde tamamlanır. Bebek erken doğduğunda ise retina henüz tamamen damarlanmamıştır.
Bazı prematüre bebeklerde damar gelişimi normal seyrinde ilerlerken, bazı bebeklerde retina damarlarının gelişimi bozulabilir ve anormal damar oluşumları ortaya çıkabilir. İşte bu tabloya prematüre retinopatisi, kısaca ROP adı verilir.
ROP'un en önemli özelliği şudur: Bebek dışarıdan tamamen normal görünebilir. Aile bebeğin gözlerine bakarak ROP olup olmadığını anlayamaz.
Bu nedenle tanı koymanın tek yolu belirtileri beklemek değil, zamanında retina muayenesi yapmaktır. ROP muayenesi, erken doğan bir bebeğin retinasının bu gelişim döneminde düzenli aralıklarla değerlendirilmesidir.
Hangi bebeklere ROP muayenesi yapılır?
Türkiye'de kullanılan güncel ulusal önerilere göre:
- 34 gebelik haftasından önce doğan veya
- doğum ağırlığı 1700 gram ve altında olan
tüm prematüre bebeklerin ROP açısından taranması önerilir.
Bunun yanında 34 hafta ve üzerinde veya 1700 gramdan daha yüksek doğum ağırlığıyla doğmuş olsa bile; kalp-akciğer destek tedavisi almış veya bebeği takip eden yenidoğan hekiminin ROP açısından riskli gördüğü prematüre bebekler de taramaya alınır.
Bu sınırlar başka ülkelerde gördüğünüz rakamlardan farklı olabilir; Türkiye'de yapılan geniş çalışmalar daha büyük doğum ağırlığında doğmuş bazı bebeklerde de tedavi gerektirebilecek ROP görülebildiğini göstermiştir. Tarama kriterleri ve dayandıkları Türkiye verileri prematüre retinopatisi sayfamızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
ROP riskini neler artırır?
ROP gelişimindeki en önemli iki risk faktörü erken doğum haftası ve düşük doğum ağırlığıdır. Bebek ne kadar erken ve ne kadar düşük ağırlıkla doğmuşsa retina damarlarının gelişimi o kadar tamamlanmamıştır.
Bunun yanında risk; uzun süreli veya yoğun solunum desteği, oksijen düzeylerindeki dalgalanmalar, sepsis ve ciddi enfeksiyonlar, beyin içi kanama, yetersiz postnatal kilo alımı ve tekrarlayan kan transfüzyonları gibi prematüreliğe eşlik eden birçok klinik durumla artabilir.
Ancak burada ailelerin özellikle bilmesi gereken bir nokta vardır:
"Bebeğime oksijen verildiği için ROP oldu, hiç oksijen vermemeleri gerekirdi." şeklinde düşünmek doğru değildir.
ROP'ta erken doğum ve retinanın henüz olgunlaşmamış olması temel zemini oluşturur. Oksijen düzeylerinin dikkatli takip edilmesi önemlidir; fakat solunum desteğine ihtiyacı olan bir prematüre bebeğe gerekli oksijenin verilmemesi de son derece tehlikelidir. Bu nedenle oksijen tedavisi yenidoğan ekibi tarafından bebeğin ihtiyacına göre düzenlenir.
İlk ROP muayenesi ne zaman yapılır?
ROP muayenesinde en kritik konulardan biri zamanlamadır. Bebeğin çok erken muayene edilmesi durumunda hastalık henüz gelişmemiş olabilir; çok geç muayene edilmesi ise tedavi fırsatının kaçırılmasına yol açabilir.
Türkiye rehberine göre genel yaklaşım şöyledir:
27 gebelik haftasından önce doğan bebeklerde
İlk muayene genellikle bebeğin postmenstrüel 30–31. haftasında yapılır. Postmenstrüel yaş, bebeğin doğduğu gebelik haftası ile doğumdan sonra geçen sürenin toplamıdır. Örneğin 25 haftalık doğan bir bebek 6 haftalık olduğunda yaklaşık 31 haftalık postmenstrüel yaşa ulaşmış olur.
27 gebelik haftası ve sonrasında doğan bebeklerde
İlk ROP muayenesi çoğunlukla doğumdan sonraki 4. haftada yapılır.
Çok erken doğmuş bebeklerde zamanlama biraz farklı olabilir. Bu nedenle ailelerin takvim hesabını kendilerinin yapmaya çalışmasından çok, yenidoğan ve göz hekiminin verdiği ROP kontrol tarihine uyması önemlidir.
Bebeğim hâlâ yoğun bakımdaysa ROP muayenesi yapılabilir mi?
Evet. Bebeğin muayene zamanı geldiğinde hâlâ yenidoğan yoğun bakımında yatıyor olması ROP muayenesine engel değildir.
Ulusal rehber, hastanede yatmakta olan prematüre bebeklerin ROP muayenesinin mümkün olduğunda yenidoğan ünitesi içinde, bebeğin klinik durumu izlenerek yapılmasını önermektedir. Bebek taburcu edilmişse muayene ROP konusunda deneyimli bir göz hekimi tarafından uygun klinik koşullarda yapılabilir.
Buradaki bir diğer önemli nokta şudur: Taburcu olmak ROP takibinin bittiği anlamına gelmez. Bebeğin bir sonraki kontrol tarihi taburculuk öncesinde mutlaka netleştirilmelidir.
ROP muayenesine nasıl hazırlanılır?
Retinanın özellikle kenar bölgelerinin görülebilmesi için bebeğin göz bebeklerinin genişletilmesi gerekir. Bu nedenle muayeneden önce belirli aralıklarla göz bebeğini büyüten damlalar uygulanır.
Türkiye ROP rehberinde göz bebeği genişletme işlemine yaklaşık bir saat önce başlanması ve en uygun genişlemenin çoğunlukla son damladan yaklaşık 45–60 dakika sonra oluştuğu belirtilmektedir.
Bebeğin beslenmesi, mevcut ilaçları veya özel tıbbi durumu konusunda ise muayenenin yapılacağı merkezin veya yenidoğan ekibinin önerilerine uyulmalıdır.
ROP muayenesi nasıl yapılır?
Muayenenin amacı yalnız gözün merkezine bakmak değildir. ROP çoğunlukla, retinanın henüz damarlanmamış kenarlara doğru uzanan bölgelerinde geliştiği için retina mümkün olduğunca geniş bir alanda değerlendirilmelidir.
Muayene sırasında bebek sırtüstü yatırılır. Önce göz yüzeyine lokal anestezik damla uygulanır. Ardından göz kapaklarının muayene boyunca açık kalmasını sağlamak için küçük ve steril bir kapak açıcı kullanılır.
Göz hekimi özel bir ışık sistemi olan binoküler indirekt oftalmoskop cihazı ve büyütücü lens yardımıyla retinayı inceler. Retinanın en kenar alanlarını görebilmek için bazı durumlarda küçük bir çökertici alet yardımıyla gözün yönü kontrollü biçimde değiştirilebilir.
Türkiye rehberinde ROP taramasının bu konuda yetkin bir göz hekimi tarafından, genişletilmiş göz bebeğinden indirekt oftalmoskopi aletiyle yapılması önerilmektedir.
ROP muayenesi bebeğin canını acıtır mı?
Ailelerin en çok kaygı duyduğu budur.
ROP muayenesinin, özellikle kapak açıcı takılması ve retinanın kenar bölgelerinin değerlendirmesi gerektiğinde bebek için rahatsız edici ve kısmen ağrılı olabileceğini kabul etmek gerekir. Bu nedenle işlem sırasında ağrıyı ve stresi azaltmaya yönelik önlemler alınır.
Göz yüzeyine lokal anestezik damla uygulanır; bebeğin kundaklanması, emzik kullanılması gibi rahatlatıcı yöntemlerden yararlanılabilir. Ulusal rehber de bu yöntemleri önermektedir.
Prematüre bebekler fizyolojik olarak hassas oldukları için muayene sırasında kalp hızı veya oksijen satürasyonunda geçici değişiklikler görülebilir. Erken dönemlerde yenidoğan yoğun bakımında muayenenin bebeğin klinik durumunun izlenebildiği koşullarda yapılmasının nedenlerinden biri de budur.
Muayene birkaç dakikalık bir işlem olsa da hazırlık, damlaların etkisini göstermesi ve bebeğin gerektiğinde dinlendirilmesi nedeniyle tüm süreç daha uzun sürebilir.
Retina fotoğrafı çekilmesi muayenenin yerini tutar mı?
Günümüzde geniş alan retina görüntüleme sistemleri sayesinde prematüre bebeğin retina görüntüleri kaydedilebilir. Bu görüntüler bulguların belgelenmesinde, önceki muayenelerle karşılaştırılmasında, takipte ve uzaktan konsültasyonda çok değerlidir.
Bazı güncel uluslararası rehberler geniş alan dijital retinal görüntülemeyi ROP taramasında kabul edilebilir bir yöntem olarak değerlendirmektedir. Türkiye ROP rehberinde ise görüntüleme sistemlerinin önemli bir yardımcı olduğu, ancak takip ve tedavi kararının ROP konusunda deneyimli göz hekiminin klinik değerlendirmesiyle birlikte verilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Bu nedenle retinal görüntüleme göz hekimi muayenesinin yerini tutmaz, ancak muayeneyi tamamlayan bir yöntem olarak değerlendirilebilir.
Muayenede doktor neye bakıyor?
Göz hekimi birkaç önemli özelliği birlikte değerlendirir: hastalığın retinadaki yerini (zon), hastalığın evresini, retinanın arka bölümündeki damarlarda belirgin genişleme ve kıvrımlanma olup olmadığını (artı/plus hastalık) ve hastalığın klasik evreleri yavaş yavaş geçmek yerine çok hızlı ilerleyip ilerlemediğini (agresif ROP).
Bu bulgular hem bir sonraki kontrolün ne zaman yapılacağını hem de tedavi gerekip gerekmediğini belirler. ROP'un zonları, evreleri ve agresif tipi prematüre retinopatisi sayfamızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
İlk muayenede ROP çıkmazsa tekrar muayene gerekir mi?
Çoğu zaman evet. Bu, ailelerin en sık yanlış anladığı noktalardan biridir.
İlk muayenede ROP görülmemesi "bundan sonra ROP gelişmeyecek" anlamına gelmez. Retina damarlarının gelişimi henüz tamamlanmamış olabilir ve ROP sonraki haftalarda ortaya çıkabilir.
Bu nedenle göz hekimi muayene sonunda bir sonraki kontrol zamanını belirler. Retinanın damarlanma düzeyine ve varsa ROP'un yerine ve evresine göre kontrol birkaç gün, bir hafta, iki hafta sonra veya daha uzun bir aralıkla planlanabilir.
Türkiye rehberinde ROP taramasının, hastalık gerileyene veya retina damarlarının güvenli biçimde gelişimi tamamlanana kadar sürdürülmesi önerilmektedir. Bu nedenle ROP takibinde en önemli kurallardan biri hiçbir kontrol randevusunu kaçırmamaktır.
ROP saptanırsa her bebek tedavi edilir mi?
Hayır. ROP görülmesi hemen tedavi başlanacağı anlamına gelmez. Hafif ROP tablolarının önemli bir bölümü retina gelişimi devam ettikçe kendiliğinden gerileyebilir; bu bebeklerde yapılması gereken şey yakın takiptir.
Tedavi kararı; hastalığın bulunduğu zona, evresine, artı hastalık varlığına, ilerleme hızına ve agresif ROP bulunup bulunmamasına göre verilir. Bazı ROP tiplerinde ise tedaviyi geciktirmemek gerekir.
Tedavi gerektiğinde günümüzde başlıca lazer tedavisi ve göz içine damar gelişimini baskılayan (anti-VEGF) ilaç uygulaması kullanılmaktadır; ileri evrelerde retina dekolmanı gelişmişse vitreoretinal cerrahi gerekebilir. ROP tedavi yöntemleri ve hangi durumda hangisinin tercih edildiği ayrı sayfamızda ele alınmıştır.
Ancak ROP taramasının bütün amacı mümkün olduğunca hastalığı bu ileri aşamalara ulaşmadan önce yakalamaktır.
ROP muayenesi ne zaman biter?
Takibin sona erme zamanı bebeğin doğum tarihine göre değil, retinanın gelişimine ve muayene bulgularına göre belirlenir.
Göz hekimi; retinal damar gelişiminin yeterli düzeye ulaştığını, ROP gelişme riskinin artık çok düşük olduğunu ve varsa ROP'un güvenli biçimde gerilediğini gördüğünde taramayı sonlandırabilir.
Bu nedenle "bebeğim artık 40 haftalık oldu, ROP kontrolü bitmiştir" gibi bir sonuç aile tarafından kendiliğinden çıkarılmamalıdır. Özellikle göz içine iğne tedavisi yapılan bebeklerde takip daha uzun sürebilir.
ROP takibi bittikten sonra göz kontrolü gerekir mi?
Evet. ROP geçirmemiş olsa bile erken doğan çocuklarda ilerleyen yıllarda miyopi, astigmatizma, şaşılık ve göz tembelliği gibi göz sorunları zamanında doğan çocuklara göre daha sık görülebilir.
ROP geçirmiş veya ROP tedavisi uygulanmış çocuklarda ise uzun dönem göz takibi daha da önemlidir. ROP taramasının bitmesi bu nedenle "artık hayat boyu göz muayenesine ihtiyaç yok" anlamına gelmez. Erken doğan çocuklarda çocuk göz muayenesinin ihmal edilmemesi gerekir.
İstanbul Kadıköy'de ROP muayenesi
Prof. Dr. Hande Çeliker, prematüre retinopatisi alanında Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi'ndeki akademik görevi süresince ROP taraması, lazer ve anti-VEGF tedavisi ile uzun dönem takip deneyimi edinmiş; Türkiye'nin ulusal ROP çalışmalarında (TR-ROP ve BIG-ROP) araştırmacı olarak yer almıştır.
Kadıköy Caddebostan'daki muayenehanemizde hem erken dönem ROP taraması ve tedavisi hem de ROP öyküsü olan çocuk ve yetişkinlerin uzun vadeli göz sağlığı takibi yürütülmektedir. Her muayenede retinal görüntülemeler yapılmakta ve kayıt altına alınmaktadır. Her hasta, yaşına ve risk profiline göre bireysel olarak değerlendirilmektedir.
Muayeneye gelirken yanınızda bulunması yararlı olanlar:
- bebeğin doğum haftası ve doğum ağırlığı,
- yenidoğan yoğun bakım epikrizi,
- varsa önceki ROP muayene kayıtları ve bir sonraki kontrol tarihi,
- kullanılan ilaçların listesi.
- Adres: Caddebostan, İskele Sokak, Göksu Apartmanı No:10 Kat:2 Daire:3, Kadıköy / İstanbul 34728
- Randevu ve bilgi hattı: 0 532 400 88 98
- Çalışma saatleri: Pazartesi – Cumartesi, 09.00 – 18.00
Sık sorulan sorular
Muayene tanı amacıyla yapılır ve eğitimli, deneyimli ellerde güvenli bir işlemdir. Ancak prematüre bebekler hassas olduğu için muayene sırasında ağrı, stres ve geçici fizyolojik değişiklikler görülebilir. Bu nedenle uygun ağrı kontrolü, sterilizasyon ve bebeğin klinik durumunun izlenmesi önemlidir.
Hayır. Ağlama işlemin bebeğe rahatsızlık verdiğini gösterebilir; ancak gözde hasar oluştuğu anlamına gelmez. Muayene mümkün olduğunca kısa ve güvenli biçimde tamamlanır ve rahatlatıcı yöntemler kullanılır.
Hayır. ROP'un temelinde prematürelik ve retinanın tamamlanmamış damar gelişimi vardır. Oksijen tedavisinin süresi ve oksijen düzeylerindeki dalgalanmalar riski etkileyebilir.
Retina damarlarının gelişimi tamamlanmamışsa evet. İlk muayenenin normal olması sonraki haftalarda ROP gelişmeyeceğini garanti etmez.
Hayır. Hafif vakaların önemli bir kısmı yalnız takip edilir. Tedavi hastalığın yeri, evresi, damar bulguları ve ilerleme hızına göre belirlenir.
Hayır. İlk muayene zamanı bebeğin doğduğu gebelik haftasına göre hesaplanır. Çok erken doğan bebeklerde muayene 40 haftadan oldukça önce yapılabilir.
ROP takip randevuları hekimin belirlediği zamanlamaya göre yapılmalıdır. Bazı ROP tipleri kısa sürede ilerleyebileceği için kontrolün aile tarafından ertelenmesi doğru değildir.
Prof. Dr. Hande Çeliker'in notu
Prematüre bebeği olan bir anne veya babaya "bebeğinizin göz muayenesi tekrar yapılacak" demek bazen ailede ciddi kaygı yaratıyor. Özellikle ilk muayenede "ROP yok" denildikten sonra yeniden kontrol istenmesi aileye gereksizmiş gibi gelebiliyor.
Oysa ROP takibinin en önemli özelliği tam olarak budur: Biz yalnız bugünkü retinaya değil, henüz gelişimini tamamlamamış bir retinanın önümüzdeki haftalarda nasıl gelişeceğine bakıyoruz. İlk muayenenin normal olması çok güzel bir haberdir; ancak retina damarları henüz tamamlanmamışsa takip bitmiş değildir.
ROP muayenesinin bebeğe rahatsızlık verebildiğini de ailelerden saklamamak gerekir. Bu nedenle uygun anestezik damlalar, rahatlatıcı yöntemler ve prematüre bebeğin fizyolojik durumunun gözetilmesi önemlidir.
Ancak ROP açısından asıl risk muayenenin kendisi değil, gerekli muayenenin zamanında yapılmamasıdır. Çünkü tedavi gerektiren ROP doğru zamanda fark edildiğinde görmeyi koruma şansımız çok yüksektir; ileri retina hasarı geliştikten sonra ise aynı fırsata sahip olmayabiliriz.
Bu nedenle ailelere en önemli önerim şudur: Bebeğinizin ROP kontrol tarihini, diğer herhangi bir rutin kontrol randevusu gibi görmeyin. Tarihi not edin ve hekiminiz takibin tamamlandığını söyleyene kadar hiçbir muayeneyi atlamayın.
- İçeriği Hazırlayan
- Prof. Dr. Hande Çeliker
- Uzmanlık
- Retina ve Vitreoretinal Cerrahi, Uvea Hastalıkları, Behçet Hastalığı, Glokom, Prematüre Retinopatisi, Katarakt ve Akıllı Mercek Cerrahisi
- Son Güncelleme
- Site Editörü İletişim
- editor@handeceliker.com / 0 532 400 88 98
- Hekimin Konuyla İlgili Yayınları
- Baş AY, Demirel N, Koç E, Çeliker H, ve ark. Incidence, risk factors and severity of retinopathy of prematurity in Turkey (TR-ROP study): a prospective, multicentre study in 69 neonatal intensive care units. Br J Ophthalmol. 2018. doi:10.1136/bjophthalmol-2017-311789
Dericioğlu V, Butur S, Çeliker H, Şahin Ö. Incidence, Risk Factors and Screening Evaluation of Retinopathy of Prematurity in High Birthweight Infants: A Large Cohort Study in Turkey. Ophthalmic Epidemiol. 2022;29(1):78–84. doi:10.1080/09286586.2021.1894582
Özdek Ş, Özdemir HB, Özen Tunay Z, Çeliker H, ve ark; BIG-ROP Study Group. Clinical and Demographic Characteristics of Treatment Requiring Retinopathy of Prematurity in Big Premature Infants in Türkiye – Report No: 1. Ophthalmologica. 2024;247(5-6):293–303. doi:10.1159/000541053Prematüre retinopatisi taraması ve tedavisi, hekimin kendi araştırma konuları arasındadır. Yayınların tamamı için bilimsel yayınlar listesine bakabilirsiniz. - Bilimsel Kaynaklar
- Bu sayfadaki bilgiler; Türk Neonatoloji Derneği ve Türk Oftalmoloji Derneği Türkiye Prematüre Retinopatisi Rehberi, güncel uluslararası ROP tarama rehberleri, American Academy of Ophthalmology (AAO) ve National Eye Institute hasta bilgilendirme kaynakları esas alınarak hazırlanmıştır. Türkiye'de tarama kriterleri ve ilk muayene zamanlaması için ulusal rehber esas alınmıştır.
Tıbbi Bilgilendirme: Bu içerik, Prof. Dr. Hande Çeliker tarafından güncel bilimsel kaynaklar doğrultusunda hazırlanmış hasta bilgilendirme metnidir. Prematüre bir bebeğin ROP taramasına alınıp alınmayacağı, ilk muayenenin zamanı, kontrol aralıkları ve tedavi gereksinimi; bebeğin gebelik haftası, doğum ağırlığı, klinik durumu ve göz muayenesi bulguları birlikte değerlendirilerek yenidoğan ve göz hekimleri tarafından belirlenir. Ayrıntılı bilgi için Tıbbi İçerik ve Hasta Bilgilendirme Politikamızı inceleyebilirsiniz.


